Het leed achter de zelfsturingsfacade

27/02/2019

De afgelopen jaren is het aantal zelfsturende organisaties flink toegenomen. Achter alle voordelen die voorstanders weten op te sommen, schuilt volgens organisatieadviseur Simon van der Veer echter de nodige problematiek. Deze komt met name tot uiting bij jonge startups en innovatieve bedrijven die pronken met hun ‘hippe’ organisatiecultuur, maar waar het ondertussen ontbreekt aan een heldere hiërarchische organisatiestructuur, waarin rollen, afspraken en verantwoordelijkheden duidelijk zijn gedefinieerd. Dit kan vervelende en zelfs onredelijke gevolgen hebben voor sommige medewerkers, die worden geconfronteerd met het leed achter de zelfsturingsfaçade.

Marketing heeft traditioneel betrekking op de activiteiten die een bedrijf uitvoert om de verkoop van producten of diensten aan consumenten te bevorderen. De laatste jaren maakt de discipline opmerkelijk genoeg zijn opmars buiten verkoopafdeling en wel in het bijzonder binnen personeelszaken. Een organisatie als softwareontwikkelaar Valve uit Seattle is exemplarisch voor deze ontwikkeling. 

Het bedrijf, dat populaire games maakt zoals Half-Life, promoot met veel bombarie dat het een vlakke organisatiestructuur kent. Oftewel: geen bedrijf met managementteam en strikte controle, maar met extreem veel eigen verantwoordelijkheid en eigen inbreng. En daarbovenop ook nog eens een organisatie met pingpongtafels, glijbanen, massagekamers en waar medewerkers zelf hun salaris en doelen mogen bepalen. Kortom: waar zelfsturing het credo is.

Dat klinkt wellicht te mooi om waar te zijn. En dat is het volgens Simon van der Veer feitelijk ook. Achter die vrolijke, haast idealistische zelfsturingsfaçade schuilt volgens hem het grote leed, “een verborgen en machtige managementsturingsstructuur”, zegt de organisatieadviseur, die wijst op het risico van het klakkeloos implementeren van managementhypes zoals zelfsturing, zonder de bijeffecten terdege onder ogen te zien. Dit risico vergelijkt Van der Veer graag met botox, het neurotoxische gif waarmee sommige ouderen pogen hun ware leeftijd te verbloemen.

“Als je niet eerst goed kijkt wat er aan de hand is, dan loop je met zelfsturing zeer waarschijnlijk tegen het zogenaamde botox-effect aan: na verloop van tijd verlept het resultaat”, aldus Van der Veer tegenover BNR Nieuwsradio: “Mensen worden verliefd op zelfsturing en ineens is dat concept dan een remedie voor elke kwaal in het bedrijf. De kortstondigheid zit hem in het feit dat binnen afzienbare tijd mensen weer in hun oude patronen vervallen, doordat ze bijvoorbeeld weer slecht gaan communiceren, waardoor eerdere problemen weer opdoemen. De korte periode dat het wel goed is daarmee dus kunstmatig van aard.”

Als voorbeeld van het grote gevaar dat op de loer ligt in de vermeende gezagsloze omgeving, wijst Van der Veer op de gemeente Hollandse Kroon, die door middel van de zelfsturingsaanpak de slimste gemeente van Nederland wilde worden. De evaluatie luidt dat het in Hollandse Kroon ontbrak aan interne controle, waardoor ambtenaren zogezegd maar wat deden. Dat heeft geleid tot een financiële puinhoop en tot een hoop frustratie, zegt Jan Eichhorn, fractievoorzitter van GroenLinks in de Noord-Hollandse gemeente, tegenover de Volkskrant: “Waarom zou de gemeenteraad nog een begroting opstellen, als van de uitgaven uiteindelijk toch geen hout klopt?” 

Door het ontbreken van een harde hiërarchische organisatiestructuur, waarin rollen, afspraken en verantwoordelijkheden duidelijk zijn gedefinieerd, wordt volgens Van der Veer het controlemechanisme buitenspel gezet. Dit kan zeer vervelende en onredelijke gevolgen hebben voor sommige medewerkers, temeer omdat opportunisme en nepotisme in de praktijk geregeld de dienst uit maken. Aan de voorkant worden nieuwe werknemers gelokt met een dode mus, terwijl een helder achterdeurbeleid ontbreekt en ze op een later moment zonder gerechtvaardigde reden zo ontslagen kunnen worden, bijvoorbeeld doordat een ‘hogergeplaatste’ medewerker daar baat bij heeft. Al met al genoeg aanleiding om te spreken van een zelfsturingsfaçade, aldus Van der Veer.

 

geplaatst op www.consultancy.nl (Februari 2018)