Roddelen als de sociale smeerolie van het bedrijf

31/05/2018
Als iets de sfeer binnen een bedrijf goed kan verpesten, dan is het wel roddel en achterklap. Er wordt dan niet meer met elkaar gesproken, maar over elkaar. Menig HR-leidinggevende en professional heeft hier last van en wil af van zo’n cultuur. Maar hoe je dat? En heeft dat überhaupt wel zin? 
 

De slechte reputatie van roddelen

 
Roddelen heeft bij veel mensen een slechte reputatie. Mensen ‘klagen’ dan over de klaagcultuur binnen hun organisatie en dat collega’s meer over elkaar praten dan met elkaar. Er worden dan verbetertrajecten opgetuigd die gaan over beter feedback geven en elkaar meer aanspreken. Maar die hebben vaak weinig zin, omdat de onderliggende oorzaak niet wordt aangepakt, namelijk: de mentale overtuiging dat ‘roddelen slecht is en we daar vanaf moeten’. Roddelen wordt dan gezien als het doelbewust iemand beschadigen, die er zelf geen invloed op heeft.
 
Maar, roddelen is veel meer dan dat. Het gebeurt in alle situaties waarin mensen samenzijn. Volgens een onderzoek dat Elena Martinescu – die erop promoveerde – aanhaalt, bestaat zelfs 70 procent van de gesprekken die we met anderen voeren uit roddelen. De gangbare wetenschappelijke definitie van roddelen is: een informele beoordeling van iemand die er zelf niet bij is. Als je langs die lijn redeneert, zonder gezelschap van een persoon je mening geven over diegene, dan ben je al bezig met roddelen. Dat doe je ook als je zegt dat je iemand leuk vindt. Je hebt er zelfs geen woorden voor nodig. Je kunt heel subtiel roddelen. Bijvoorbeeld als een collega een flink betoog houdt en deze je niet bevalt, kun je dat kenbaar maken door met een gefronste wenkbrauw de aandacht van een collega te trekken.
 

Roddelen als leerstrategie

 
Uit onderzoek blijkt dat voor veel mensen roddelen een toegankelijke leerstrategie is hoe men zichzelf positioneert ten opzichte van hun sociale omgeving en de daarin geldende normen en waarden. Maar wat drijft ons in deze leerstrategie? We roddelen primair vanwege drie redenen:
 
1. Om aan onze informatiebehoefte te voldoen (‘wat leuk dat die collega jarig is, wist ik niet’);
2. Om sociale connecties aan te gaan (samen roddelen over een collega creëert een band);
3. Om sociale controle uit te oefenen.
 
Door te roddelen maak je anderen duidelijk dat een collega zich niet naar behoren gedraagt. Als je deze mening bevestigd ziet, wordt er draagvlak gecreëerd om hem of haar openlijk te bekritiseren.
Het kan ook positief uitpakken. Als iemand altijd een half uur te laat op zijn werk verschijnt, gaan collega’s daarover roddelen en hun mening vormen. Een ander kan tegenwerpen dat zijn kind ziekelijk is, dus het voor hem opnemen. Zo kan het negatieve oordeel worden bijgesteld.
 

Hoe een straatcultuur kan ontstaan…

 
Op de werkvloer gebeurt roddelen vooral tussen werknemers onderling. Managers zullen niet gauw met overige medewerkers roddelen. Dat hebben ze niet nodig. Zij hebben immers formele middelen om macht over hen uit te oefenen. Maar bazen roddelen ook, maar dan met peers. Dus iedereen doet aan informele machtsuitoefening. Terwijl er over iedereen wordt geroddeld, wil niemand graag het slachtoffer zijn. Het is niet leuk om te weten dat er over je wordt geroddeld. Je voelt je machteloos: je kunt je er niet tegen verdedigen. Het gaat daarom mis als de formele organisatie geen tegendruk biedt om dat soort effecten de kop in te drukken, want anders krijgt informele machtsuitoefening de vrije hand met alle gevolgen van dien. Dan kun je namelijk een ‘straatcultuur’ kweken in je organisatie, waarin het oké is om mensen doelbewust te beschadigen en erger nog: negatieve beeldvorming aan te wakkeren ten dienste van het eigen gewin. Zodoende is geformaliseerd leiderschap nodig met informeel gezag, of sterke informele leiders die formeel leiderschap steunen. Want anders heb je als formele leidinggevende geen street credibility of je mist ‘de ruggensteun op straat’, en dat is wel nodig zodat collega’s het accepteren als je bepaald gedrag aan de kaak stelt.
 

Sociale smeerolie van het samenwerken

 
Oud-voetballer Edgar Davids zei ooit toen hij als RvC-lid bij Ajax door journalisten werd geconfronteerd met ongefundeerde geruchten over zijn functioneren: “van horen zeggen leert men liegen”. Om de schadelijke effecten van roddelen tegen te gaan heb je dus ook een geformaliseerde ‘praten met-cultuur’ nodig, zodat als het je even niet uitkomt of men er geen zin in heeft, je elkaar toch de spiegel kunt voorhouden.
Praten over elkaar is dan helemaal niet erg. Het is juist de sociale smeerolie binnen de organisatie om je ten opzichte van elkaar en de normen en waarden te verhouden. Zolang er ook maar genoeg ‘praten met-momenten’ zijn. Geplande en ongeplande gespreksmomenten, waarin je met elkaar bespreekt wat de effecten zijn van bepaald gedrag en je kritisch bent op welke waarden en normen je met elkaar in het samenwerken wilt naleven.
 
Kortom, accepteer dat roddelen een belangrijke sociale functie heeft in het samenwerken. Bestrijdt het daarom niet met allerlei verbetertrajecten, maar maak liever zichtbaar en bespreekbaar wat de negatieve en positieve effecten zijn. Zowel in het formele teamoverleg als informeel op de ‘straat’. Succes met het roddelen!
 
Dit artikel is tevens geplaatst op: www.xperthractueel.nl